UBILE‎ > ‎

BERBAK

Itsasoko bizimodua galtzen doan heinean, hitzak urak eraman ez ditzan:
 
.-Abakando: Otarrainaren antzeko oskolduna (erderazko "bogavante")
 
.-Akuli: Lantzoi takerako arraina
 
.-Akulabiriardi: Ezpatarraina
 
.-Alabandi:Txalupak, arrainak edo beste zama baten ondorioz, alde batera edo bestera (baborrera edo estriborrera)
gehiegizko pisua edukitzearen ondorioz, sortzen den desoreka.
 
.-Alarriuan: Eskuzko aparailuarekin arrantzan egiteko era bat, aparailuarkin ala eta erria aritu gelditu gabe
 
.-Alatin: Uretan goruntz begira, beso zabalik eta geldik, honduratu barik.
 
.-Alazean: Kanaberarekin hegaluzearen arrantzan aritzea
   
.-Alogera: Partija edo soldata, bereziki sarekonpontzaileena eta arrain lantegietako langileena
 
.-Altoaidu: Eguerdi aldera itsasotik lehorrerantz sortzen den haizea, erderazko "brisa"
 
.-Amabirjini: Txokoaren hezurra
 
.-Amai ez emona edo Amuzki: Arrantzan inoizko irabazia arrantzaleak etxerako baizik bere patrikarako uzten duena
 
.-Amu: Arrantzarako burdinezko tramankulua bertan beita ipiniz arrainak irintsi dezan
 
.-Amu-pala: Amuaren hasierako zati zapala, lokarria lotzeko lekua
 
.-Amu ezpanin euki:Errezelo edo susmo txarren bat duzula adierazteko, edo egunetan buruan darabilzun susmoren bat egia dela jakitean erabiltzen da
 
.-Amuzki: Arrainak amuan jan gabe utzitako garnata . "amai ez emona" ere izan daiteke
 
.-Anutze: Lehenako bela-ontzietan aborrerako bela (Istriborrera : Arribe )
 
.-Antxoa txikixak baino arerixo geixa / gehiago : Arerio asko duenari esaten zaio
 
.-Ardorin/ Ardorean: Gauez, ilargia dagoenean, antxoa sardek zidar distirak botatzen dituzte uraren iluntasunean, daukaten poxpoluaren ondorioz. Distira horri ardorea deitzen zaio, eta arrantza mota honi "ardorin".
 
.-Arlanka : Aingura edo Akuleta
 
.-Arlanpi: aldatza itsasotik lehorreratzeko
 
.-Arribe: Lehenako bela-ontzietan istriborrerako bela (Aborrera : Anutze )
 
.-Artalakatzak: Sareetan erabiltzen diren "kortxoak". Baita ere arrantza-ontziko bela bat
 
.-Artañe/Artain: Arrantza-ontziko bela bat (potin handietako haga nagusian erbiltzen zen haize-oihala)
 
.-Artza: Korapilo mota bat
 
.-Artzabi: Korapilo mota bat
 
.-Atabakeri / Atabaka: Norberan gauzak gordetzeko kaja (malutak, amuk, apaxuk,...)
 
.-Atoin edo Atoian: txalupa batek beste bat lotuta ekartzen duenean
 
.-Atxamarta: Lau amo elkarrekin gogorki lotuta, aingura itxurarekin. Karnatarik jarri gabe arrantzatzeko erabiltzen da
 
.-Atzandela: Atunetan atzamarrak aparaiuletatik babesteko ehunezko zorro edo azala
 
.-Baga: Itsas hondoko olatua
 
.-Baixe: Angulak harrapatzeko tresna
 
.-Banda: Txaluparen norabidea
 
.-Barbalaka:Itsasoa irakiten dagoela dirudienean, barbalaka dagoela esaten da (hegaluzearen arrantzan erabili ohi dan hitza)
 
.-Barbarina: Itsas arraina, erderazko "salmonete"
 
.-Beita edo Amuzki: Arraina erakartzeko erabiltzen den jakia
 
.-Bekere: Haizeak itsas-ontzia popaik jotzen duenean
 
.-Berrile: Arrain-ontziaren erdialde eta atzealdearen bitarteko gunea
 
.-Betandi: Berdelaren antzeko arraina
 
.-Blankuri: Arrain sardek, mugitzean, koska edo olatu txiki antzekoa sortu dezakete itsasoaren azalean. Koska hori "blankuri" deitzen da, eta "blankuran" ibiltzea, koska horren bila ibiltzea arrantzan egiteko 
 
.-Branka: Ontziko aurrekaldea
 
.-Brankaz: Egoera aurre eginaz hartu 
 
.-Brina: Arpiaren puntako estropu
 
.-Brontakara: Itsasoan saltoka, izurdak adibidez
 
.-Brusulpi edo Tanbutxu: Txalupa aurrean lo egiteko lekua (Atzeko lekua: Txopapi )
 
.-Bruxe: Eskuila garratza, txalupetako zorua eta abar garbitzeko erabiltzen dena
 
.-Buldilak edo Mundilak edo Tuntuxak: Tretza ur azalean eusteko kortxoak
 
.-Dzanga: Uretara jauzi egin
 
.-Dzanguri: Izurdeak ur-gainean saltoka ikustean arrantzaleak esaten eben/zuten berba
 
.-Dzingan:Batela arraun bakarrarekin aurrera eraman
 
.-Egata: Arrainaren paparra
 
.-Egoi edo Muxamartin: Buru handia eta aho zabala duen arrain zapala
 
.-Eguneku: Arrantza nun egin eta nola egin  arduratzen dena ("pesca")
 
.-Eguraldi-habana: Itsasoa bare eta eguraldi ederra
 
.-Entoila: Amua urkulan sartu baino lehen, amuaren puntari pitarekin buelta bat emotea, babestu eta inon katiatu ez dadin
 
.-Erlaino: Itsasotik begiratuta herrialdeko lainoa
 
.-Erlaixi/Erlaizea: Itsaso zabalean apurtzen diren olatu txiki baina biziak
 
.-Erlenga: Haize-oihalaren soka
 
.-Erregine: Salabardoa
 
.-Errekala egin: Beste kala batera joan beharrean arrantzarako aukeratutako kalan geratu
 
.-Errekalatzea: Eskuko apaixua arrantzatzeko itsasoan erria/eraitsi eta hondoa jotzerakoan , amutik hondorainoko tartetxoa brazabetean laburtu
 
.-Erresu: Itsasontzia uretan oso barneratuta
 
.-Erroak: Olagarroen eta txibien garroak
 
.-Errun: Ontziaren zabalera
 
.-Eskuarraine: Eskuturreko min edo nahigabea
 
.-Estanpa: Arrain-ontziaren atzealde gaina
 
.-Estatxa: Ontzia lotzeko soka lodia
 
.-Estropu: Arrauna toletean lotzeko erabiltzen den sokaz egindako uztai txikia
 
.-Estu: Itsas-ontziaren lemari ababorrera eragiteko erabiltzen den deia, ontzia norabide horretara eramateko (istroberrerakoa:
          Palota )
 
.-Euri arraine: Zorrotzailea
 
.-Ezkarda: Arrainak lepoan duen egata ezpiduna
 
.-Ezkata: Arrainaren eskamak
 
.-Ezparloi : Bale mota bat, erderazko "orca"
 
.-Ezpetak: Txalupen alde banatan, karel ondoan kokatzen diran eukaliptus osto luzeak izaten dira, apareilua bertan lotu eta atunak harrapatzeko
 
.-Ezpeak/ezpik: Arranairen eztenak
 
.-Foka:Txalupetan aurreko bela ( atzekoa Latiñe )
 
.-Gabeku: Txaluparen bandarekin arduratzen dena ( "costa")
 
.-Gaizkata: Arrain mota bat, osoezaguna bere arbiengatik ( erderezko "esturion" )
 
.-Galgoi: Ipar sartaldeko haizea
 
.-Garranga: Amuak hegal zorrotzean duen koxka edo zatia, arraina bertan trinkatzeko
 
.-Geldu: Plaktona (ur azalean ugari egoten den arrain ñimiñoa)
 
.-Ginarra: Arrainari gau ilunean nabarmentzen zaion argitasuna
 
.-Gorria: Arrain multzoak ur azalean hartzen duen kolorea
 
.-Gorringu: Karramarroa, ibaian gora egoten dena
 
.-Hagak: Lehorrean sare bustiak zintzilikatzeko zutabeak
 
.-Hagin-zorrotz: Atun mota bat, gehienbat pare bat kilokoa
 
.-Haizealde (Haixealdi) edo Haizebegi: Haizeak edo olatuak ontzia joten duen aldea (erderazko "barlovento")
 
.-Haizebe (Haixebekaldi) edo Haizebera: Haizegandik babestutako karela ( erderazko "sotavento")
 
.-Hanka (Hainki): Popako ababor istribor
 
.-Hankera (Hainkera): Bandan zoazela haize-olatuak atzeko aldetik joten duenean  
 
.-Hamarratza: Olagarroa
 
.-Hankako: Traineruko atzekoaren ( patroiaren) aurreko arraunlaria
 
.-Hari-mehe: Lanerako gogo gutxi
 
.-Heldu: Traineruko atzekoak arraunlariei adorea emateko berba
 
.-Hondale : Itsasoaren hondoa
 
.-Hondarrazpiko: Hondar azpian egoten den arraina, ezten pozoiduna
 
.-Izkira: Erderazko "quisquilla"
 
.-Izkiratan: Gizonezkoetan praka barrenak motz gelditzen direnean
 
.-Jibosta edo Tanborta: Arraunaren heldulekua edo kirtena
 
.-Kabratan: Logurarai eutsi ezinik dagoenean,lokuluxkan
 
.-Kaio edo antxeta: Itsas txori mota bat ( erderazko "gaviota")
 
.-Kardala: Olatu hautsiaren hasiera
 
.-Karel:Itxas ontzien egala
 
.-Karela edo Kaela: Marrazo mota bat ( erderazko "tintoreara azul").Espaniako hegoaldean "cazon" izenaz eskeintzen dena 
jatetxeetan
 
.-Kirrixki: Karramarro mota bat, beltza eta zapala
 
.-Kopaleta: Lauki itxurako otzara zabal zapala, kirten eta guzti
 
.-Koskoi: Arrain pieza edo alea
 
.-Korda: 100 tretza edo gehiagok, elkarrekin lotuta, korda egiten dute
 
.-Kresala: Itsasoko uraren gatza
 
.-Lanpernamuxu edo Anperamuxu: Itsas txoria (erderazko "frailecillo")
 
.-Lanproi: Erderazko "lamprea" arraina
 
.-Lasti:Karramarroa mota, ibaian gora egoten dena
 
.-Latiñe: Txalupetan atzeko bela ( aurrekoa Foka )
 
.-Lazka: Erria eman sokari, sareari
 
.-Lema: Erderazko "timon"
 
.-Lemazain:Leman jartzen dena
 
.-Manddubi edo Manjuba edo Txontxorro: Izurdearen erasotik iheska arrainek egiten dituzten multzoak ur-azalean
 
.-Maluta: Hegaluzea engainatzeko "amua"
 
.-Marmoka: Erderazko "medusa"
 
.-Marraena edo Bita: Itsaontziak lehorrean lotzeko zutabea ( erderazko "noray")
 
.-Mataputxeta edo Matxopeta: Legatza, atuna eta beste arrain batzuk hiltzeko arrantzaleek erabiltzen zuten ohol zatia, porra antzekoa
 
.-Mazi: Arrantzarako itsasora botatzen dan beita
 
.-Mokoloi: Treza eta amoen nahastea
 
.-Mozkoti: Atuna baino arrain handiagoa, koipetsua eta buru handikoa
 
.-Mundilak edo Tuntuxak: Lehenako buiak edo "balizak", burdinezkoak ziren
 
.-Mutsari: Urpean, hau da arnasarik hartu gabe, igeri egiteari deritzo
 
.-Ojaela: Itsasoan sua egin eta janaria gertuteko erabiltzen den sutokia. Parrila mugikorra
 
.-Palota: Itsas-ontziaren lemari istriborrera eragiteko erabiltzen den deia, ontzia norabide horretara eramateko (Aborrera:Estu )
 
.-Sarda: Arrain multzoa
 
.-Sokalea: Lebatzetarako erabiltzen dan soka mota
 
.-Tanborta edo Jibosta: Arraunaren heldulekua edo kirtena
 
.-Tantza: Pita
 
.-Tenteku: Kazan,hegaluzaren arrantzan ezpetakin, atzean luze botatzen dan apaxu
 
.-Toleta: Ontziak karel gainean sartuta eukiten daben/duten egur ziria, arraunak bertan eusteko estrapu bidez
 
.-Tosta: Txalopako jarrilekua. Ondarroan, aurretik atzera: aurre, kontraila, kontrabara, espaldako,kontraspalda,sagaltoki,tanbuleta,berniela,masteta,
treintoki,anakako tostartea
 
.-Toritak: Trainek eroaten dituzten argiak  
 
.-Tragonarru: Itsasoan, onilaren itxurako hodeiak agertzen direnean zeruertzean
 
.-Traola: Apaixuak batzeko egurrezko laukia
 
.-Tretza:Metrotik metrora zintzilik dauden amuz beteriko soka luzea
 
.-Treotzara: Egurrezko ohol zapala, tretzak erabiltzeko tolestuta, nahaste barik, zapalean
 
.-Trinketa: Txalopa aurreko bela
 
.-Tuntux edo mundil: Arrantzarako "baliza" txikiak 
 
.-Txabalinak: Balea odol hustutzeko erabiltzen ziren burdin zorrotzak
 
.-Txanpeleta: Atunetan ezpetetan soka gora eta behera joateko erabiltzen den uztaia
 
.-Txanbarriuak: Atzeko uherako erdiko apaixu
 
.-Txibi koraine: Txibiak harrapatzeko erabiltzen den amu ugariko koraina
 
.-Txibittan ibili: Ametsetan edo noraezean ibili esateko erabiltzen da. Esakera honen jatorriak, txibitan dabiltzan arrantzaleek egiten duten mugimenduarekin dauka zerikusia: behera eta gora, etengabe. Eserita dagoela, loak hartzear dagoenaren zanbuluak ere, mugimendu hori gogorarazten duenez, zanbuluka dabilenari ea "Txibittan dabilen" galdetzen zaio, zirika
 
.-Txifarra: Toki batetik presioan irtetzen den ur parrastada, lurrinduta edo birrinduta. Atunetan erabiltzen da, adibidez, atunak kanpoan dagoena ez ikusteko
 
.-Txikota: Portuan, txalupak lotzeko erabiltzen dan soka lodi-lodia
 
.-Txo: Txalupatik gazteena, edo berriena
 
.-Txopapi: Txalupa atzeko lo egiteko lekua ( Aurrean Brusulpi )
 
.-Txurli edo Zabune: Kulunka. Txalupek ezkerrera eta eskubira egiten duten mugimendua
 
.-Uharroi edo Ugarroi: Uraren sakonera
 
.-Ubile:Itsasoko zurrunbiloa
 
.-Ubilin: Txitxarro handien sardek eta beste zenbait arrain handienak, ubilak egiten dituzte igeri egiterakoan. "Ubillin" arrantzatzea, ubil horien bila ibiltzea da, arraina dagoenaren seinale
 
.-Uhera: Txalupak igarotzean lagatzen daben aparra eta bitsa
 
.-Urkuli: Tretzak ezartzeko egur ra, 50en bat zentimetrotakoa. Adar hau bikoiztu egiten da, eta tiragoma luzexka baten itxura dauka
 
.-Zakatzak: Arraianek arnasa hartzeko dituzten "birikiak" (erderazko "branquias")
 
.-Zaña: Arrain koipea edo gantza
 
.-Zeroi: Erderazko "cachalote"
 
.-Zezial: Gatzetan jarritako lebatza
 
 
 
 
 
Comments